Angiotensin là một hormone peptide giữ vai trò trung tâm trong điều hòa huyết áp, cân bằng nước – điện giải và duy trì chức năng tim mạch. Hormone này không chỉ giúp cơ thể thích nghi với các thay đổi sinh lý mà còn liên quan mật thiết đến nhiều bệnh lý mạn tính như tăng huyết áp, suy tim và bệnh thận.
Angiotensin là gì?
Angiotensin là một peptide sinh học quan trọng trong hệ thống nội tiết, được tạo ra thông qua chuỗi phản ứng sinh hóa bắt đầu từ gan và thận. Trong đó, gan tổng hợp angiotensinogen – tiền chất ban đầu. Khi cơ thể rơi vào tình trạng giảm thể tích máu hoặc hạ huyết áp, thận sẽ tiết enzyme renin để chuyển angiotensinogen thành angiotensin I. Dưới tác động của men chuyển angiotensin (ACE), angiotensin I tiếp tục được chuyển thành angiotensin II – dạng hoạt động sinh học mạnh nhất.
Cơ chế này là kiến thức nền tảng trong Dược học và thường được giảng dạy cho sinh viên Y sĩ đa khoa nhằm giúp hiểu rõ cơ chế bệnh sinh của các rối loạn tim mạch và huyết áp.
Vai trò của Angiotensin trong cơ thể
Trong hệ thống renin–angiotensin–aldosterone, angiotensin II đóng vai trò trung tâm, ảnh hưởng đến nhiều cơ quan khác nhau.
Trước hết, hormone này gây co mạch mạnh, làm tăng sức cản ngoại vi và từ đó nâng huyết áp. Đây là phản ứng sinh lý cần thiết giúp duy trì tưới máu cho các cơ quan quan trọng khi cơ thể mất nước hoặc giảm thể tích tuần hoàn.
Bên cạnh đó, angiotensin II kích thích tuyến thượng thận tiết aldosterone, làm tăng tái hấp thu natri và nước tại ống thận, đồng thời tăng thải kali. Quá trình này giúp duy trì cân bằng nước – điện giải và thể tích máu ổn định. Ngoài ra, hormone này còn kích thích tiết vasopressin và hoạt hóa hệ thần kinh giao cảm, góp phần điều hòa huyết áp toàn diện.
Theo Tiến sĩ Y khoa Mai Mạnh Tuấn Trường Đại học Lương Thế Vinh, sự phối hợp của các cơ chế này giúp cơ thể thích nghi linh hoạt trước những thay đổi sinh lý và môi trường.
Ứng dụng lâm sàng của Angiotensin
Trong thực hành y học, Angiotensin là mục tiêu quan trọng của nhiều nhóm thuốc điều trị tim mạch. Các thuốc ức chế men chuyển angiotensin (ACE inhibitors) và thuốc ức chế thụ thể angiotensin II (ARBs) được sử dụng rộng rãi trong điều trị tăng huyết áp, suy tim và bệnh thận mạn.
Những thuốc này giúp làm giãn mạch, giảm áp lực thành mạch, hạn chế tiến triển xơ vữa động mạch và bảo vệ chức năng tim, thận. Nhờ đó, chúng trở thành trụ cột trong phác đồ điều trị các bệnh lý tim mạch hiện nay – nội dung được đào sâu trong chương trình đào tạo ngành Dược và thực hành lâm sàng.
Ngoài điều trị, việc đo nồng độ renin, angiotensin và aldosterone còn hỗ trợ chẩn đoán các rối loạn nội tiết và huyết áp thứ phát, giúp bác sĩ xây dựng phác đồ cá thể hóa cho từng bệnh nhân.
Angiotensin và các bệnh lý liên quan
Khi hệ thống renin–angiotensin hoạt động quá mức, nồng độ angiotensin II tăng cao kéo dài sẽ dẫn đến tăng huyết áp mạn tính. Áp lực máu cao lâu ngày gây tổn thương tim, não và thận, làm tăng nguy cơ nhồi máu cơ tim và đột quỵ.
Ở bệnh nhân suy tim, cơ thể tăng tiết angiotensin II nhằm bù trừ cho giảm cung lượng tim. Tuy nhiên, sự kích hoạt kéo dài lại gây tăng gánh cho tim, thúc đẩy phì đại cơ tim và làm bệnh tiến triển nặng hơn.
Ngoài ra, angiotensin II còn góp phần gây xơ hóa mạch máu và tổn thương cầu thận, là yếu tố quan trọng trong bệnh thận mạn. Những mối liên quan này cho thấy vai trò then chốt của hormone trong bệnh học tim mạch – thận.
Cách kiểm soát Angiotensin một cách tự nhiên
Bên cạnh thuốc, một số biện pháp lối sống có thể giúp điều hòa hoạt động của hệ thống angiotensin. Chế độ ăn giảm muối, tăng cường thực phẩm giàu kali như rau xanh và trái cây giúp giảm hoạt hóa RAAS. Hoạt động thể chất đều đặn giúp cải thiện chức năng nội mô mạch máu và tăng tính đàn hồi của thành mạch.
Quản lý căng thẳng cũng đóng vai trò quan trọng, bởi stress kích hoạt hệ thần kinh giao cảm và gián tiếp làm tăng tiết angiotensin. Các phương pháp thư giãn như thiền, yoga hay hít thở sâu giúp ổn định huyết áp và cải thiện sức khỏe tim mạch tổng thể.
Theo giảng viên Trường Cao đẳng Dược Sài Gòn, Angiotensin không chỉ là hormone điều hòa huyết áp mà còn là mắt xích quan trọng trong nhiều bệnh lý mạn tính. Việc kiểm soát tốt hệ thống này thông qua điều trị đúng phác đồ và thay đổi lối sống có ý nghĩa quyết định trong dự phòng biến chứng tim mạch lâu dài.
Angiotensin là hormone giữ vai trò trung tâm trong điều hòa huyết áp và cân bằng nội môi. Sự rối loạn của hệ thống renin–angiotensin có thể dẫn đến nhiều bệnh lý nghiêm trọng như tăng huyết áp, suy tim và bệnh thận mạn. Hiểu rõ cơ chế hoạt động của hormone này không chỉ cần thiết trong thực hành lâm sàng mà còn là nền tảng quan trọng trong đào tạo Y sĩ đa khoa, Dược học và các chương trình Cao đẳng Y, góp phần nâng cao hiệu quả phòng ngừa và điều trị bệnh tim mạch trong cộng đồng.
