Nội tiết tố (hormone) là yếu tố quan trọng quyết định sự cân bằng và hoạt động ổn định của cơ thể con người. Không chỉ phụ nữ, cả nam giới cũng sở hữu hệ thống nội tiết phức tạp, chi phối từ tăng trưởng, chuyển hóa, tâm trạng đến sinh sản và miễn dịch. Khi nội tiết tố rối loạn, hàng loạt vấn đề sức khỏe có thể xuất hiện, ảnh hưởng lâu dài đến chất lượng sống.
Nội tiết tố là gì?
Theo các bác sĩ chuyên khoa Nội tiết, nội tiết tố là tập hợp các hormone được tiết ra từ các tuyến nội tiết như tuyến yên, tuyến giáp, tuyến thượng thận, tuyến tụy, buồng trứng, tinh hoàn… Khác với tuyến ngoại tiết, các tuyến nội tiết không có ống dẫn, hormone sau khi được sản xuất sẽ đi thẳng vào máu, di chuyển đến các cơ quan đích để thực hiện chức năng điều hòa.
Các hormone hoạt động như “sứ giả hóa học”, truyền tín hiệu giữa các cơ quan nhằm điều chỉnh trao đổi chất, phát triển thể chất, hoạt động sinh lý, nhịp sinh học và trạng thái cảm xúc. Đến nay, y học đã xác định hơn 50 loại hormone khác nhau trong cơ thể người, mỗi hormone đảm nhiệm một hoặc nhiều vai trò sinh lý thiết yếu.
Theo giới chuyên môn, chỉ cần thiếu hoặc dư thừa một hormone, sự cân bằng nội môi có thể bị phá vỡ, dẫn đến rối loạn nội tiết và nhiều bệnh lý nguy hiểm.
Nội tiết tố có tác dụng gì đối với sức khỏe?
Về bản chất, nội tiết tố giữ vai trò quản lý và điều phối hầu hết các hoạt động sống. Thông qua cơ chế “chìa khóa – ổ khóa”, hormone chỉ phát huy tác dụng khi gặp đúng thụ thể tại cơ quan đích. Điều này giúp cơ thể vận hành chính xác, tránh phản ứng sai lệch.
Ngoài ra, nội tiết tố còn đóng vai trò giao tiếp sinh học. Hormone có thể truyền tín hiệu giữa các tuyến nội tiết với nhau, hoặc từ tuyến nội tiết đến cơ quan đích. Ví dụ điển hình là insulin do tuyến tụy tiết ra, giúp tế bào sử dụng glucose để tạo năng lượng; hay hormone tuyến giáp ảnh hưởng trực tiếp đến tim mạch, thần kinh và chuyển hóa.
Theo nhận định của các giảng viên đào tạo khối ngành sức khỏe Trường Đại học Lương Thế Vinh, hiểu rõ cơ chế hormone là nền tảng quan trọng trong chẩn đoán và điều trị bệnh nội tiết, đặc biệt trong thực hành lâm sàng và tư vấn sử dụng thuốc.
Những hormone phổ biến trong cơ thể
Trong số hơn 50 hormone, có thể kể đến các hormone quen thuộc như estrogen, progesterone, testosterone, insulin, oxytocin, prolactin, hormone tuyến giáp, hormone tăng trưởng… Mỗi hormone đều gắn liền với những chức năng đặc thù, từ sinh sản, mang thai, tiết sữa đến kiểm soát đường huyết, huyết áp và tâm trạng.
Đây cũng là nhóm kiến thức trọng tâm trong chương trình đào tạo ngành Cao đẳng Dược, Y sĩ đa khoa tại các trường Cao đẳng Y hiện nay, giúp người học hiểu rõ mối liên hệ giữa sinh lý – bệnh lý – dược lý.
Các bệnh lý thường gặp liên quan đến nội tiết tố
Rối loạn nội tiết xảy ra khi hormone được tiết ra quá nhiều, quá ít hoặc cơ thể không đáp ứng đúng với hormone. Một số bệnh lý phổ biến có thể kể đến như mãn kinh, tiểu đường, cường giáp – suy giáp, bệnh Graves, viêm tuyến giáp Hashimoto, hội chứng Cushing hay u tuyến yên tăng tiết prolactin.
Đặc biệt, bệnh tiểu đường là một trong những bệnh nội tiết mạn tính phổ biến nhất hiện nay, liên quan trực tiếp đến insulin. Nếu không kiểm soát tốt, người bệnh có nguy cơ cao gặp biến chứng tim mạch, thận, thần kinh và thị lực.
Theo các chuyên gia, việc phát hiện sớm và điều trị đúng hướng có ý nghĩa quyết định trong kiểm soát bệnh nội tiết, hạn chế biến chứng và nâng cao chất lượng sống cho người bệnh.
Chia sẻ về tầm quan trọng của hệ nội tiết, đại diện giảng viên Trường Cao đẳng Y Dược TPHCM cho biết: “Rối loạn nội tiết là nguyên nhân tiềm ẩn của nhiều bệnh lý mạn tính. Trong đào tạo ngành Dược và Y sĩ đa khoa, sinh viên được trang bị kiến thức toàn diện về hormone, bệnh nội tiết và sử dụng thuốc an toàn, nhằm hỗ trợ hiệu quả cho bác sĩ trong quá trình điều trị và chăm sóc người bệnh”.
Theo vị chuyên gia này, xu hướng chăm sóc sức khỏe hiện nay không chỉ dừng ở điều trị mà còn chú trọng phòng ngừa, tầm soát sớm và tư vấn thay đổi lối sống – những kỹ năng quan trọng mà sinh viên Cao đẳng Y sĩ đa khoa, Cao đẳng Dược cần nắm vững.
Nội tiết tố giữ vai trò trung tâm trong việc duy trì sức khỏe toàn diện. Khi hệ nội tiết hoạt động ổn định, cơ thể phát triển hài hòa cả về thể chất lẫn tinh thần. Ngược lại, rối loạn nội tiết có thể kéo theo hàng loạt bệnh lý nguy hiểm nếu không được phát hiện và can thiệp kịp thời.
Việc chủ động khám sức khỏe định kỳ, duy trì lối sống lành mạnh và tuân thủ điều trị theo hướng dẫn chuyên môn là giải pháp quan trọng để bảo vệ hệ nội tiết. Đồng thời, đội ngũ nhân lực y tế được đào tạo bài bản từ các cơ sở Cao đẳng Y, ngành Dược, Y sĩ đa khoa sẽ tiếp tục đóng vai trò nòng cốt trong công tác chăm sóc và nâng cao sức khỏe cộng đồng.
