Ursodeoxycholic acid là thuốc được sử dụng phổ biến trong điều trị sỏi mật cholesterol và các bệnh lý gan mật liên quan đến ứ mật. Việc sử dụng thuốc đòi hỏi hiểu biết đầy đủ về cơ chế tác dụng, chỉ định, tác dụng phụ và theo dõi y khoa nhằm đảm bảo hiệu quả và an toàn lâu dài cho người bệnh.
Ursodeoxycholic acid là gì?
Ursodeoxycholic acid (UDCA), còn gọi là ursodiol, là một acid mật tự nhiên có mặt với hàm lượng nhỏ trong dịch mật người. Trong Dược học, hoạt chất này được xếp vào nhóm thuốc tác động trên hệ gan mật, có vai trò làm giảm độ bão hòa cholesterol trong mật, cải thiện dòng chảy mật và bảo vệ tế bào gan trước các acid mật độc hại.
Trên lâm sàng, Ursodeoxycholic acid được sử dụng chủ yếu trong điều trị sỏi mật cholesterol không biến chứng, viêm đường mật nguyên phát và các tình trạng ứ mật mạn tính. Thuốc chỉ được dùng theo đơn, với liều lượng điều chỉnh dựa trên cân nặng, bệnh lý nền và đáp ứng điều trị.
Cơ chế tác dụng và ý nghĩa trong điều trị gan mật
Về mặt dược lực học, Ursodeoxycholic acid hoạt động thông qua nhiều cơ chế phối hợp. Thuốc làm giảm tổng hợp cholesterol tại gan, ức chế hấp thu cholesterol ở ruột và tăng bài tiết cholesterol vào mật, từ đó giúp hòa tan sỏi mật hình thành do dư thừa cholesterol. Đồng thời, UDCA chuyển đổi thành phần acid mật theo hướng ít độc hơn, giúp bảo vệ tế bào gan và tế bào ống mật khỏi tổn thương kéo dài.
Ngoài tác dụng lợi mật, Ursodeoxycholic acid còn được ghi nhận có khả năng điều hòa miễn dịch, giảm stress oxy hóa và hạn chế quá trình chết tế bào gan. Đây là cơ sở để thuốc được sử dụng lâu dài trong các bệnh gan mật mạn tính, đặc biệt là những bệnh lý có cơ chế ứ mật.
Công dụng của Ursodeoxycholic acid trong thực hành lâm sàng
Trong thực tế điều trị, Ursodeoxycholic acid được chỉ định cho người bệnh sỏi mật cholesterol chưa có biến chứng và chưa cần can thiệp ngoại khoa. Thời gian điều trị thường kéo dài nhiều tháng, thậm chí hơn một năm, nhằm đạt hiệu quả tan sỏi rõ rệt.
Theo tiến sĩ Nguyễn Xuân Xã – giảng viên nhóm ngành sức khỏe Trường Đại học Lương Thế Vinh, thuốc còn được sử dụng trong điều trị viêm đường mật nguyên phát, hỗ trợ cải thiện chức năng gan ở các tình trạng ứ mật mạn và giảm nguy cơ hình thành sỏi mật ở những người giảm cân nhanh hoặc có rối loạn chuyển hóa lipid. Hiệu quả của thuốc không thể đánh giá tức thì mà cần theo dõi thông qua triệu chứng lâm sàng và xét nghiệm chức năng gan định kỳ.
Tác dụng phụ và nguy cơ cần lưu ý
Mặc dù được đánh giá là tương đối an toàn, Ursodeoxycholic acid vẫn có thể gây ra một số tác dụng không mong muốn, phổ biến nhất là rối loạn tiêu hóa như tiêu chảy hoặc phân lỏng. Một số trường hợp ghi nhận đau bụng, buồn nôn, phát ban hoặc tăng men gan thoáng qua trong giai đoạn đầu điều trị.
Ở liều cao hoặc sử dụng không đúng chỉ định, thuốc có thể làm vôi hóa sỏi mật hoặc gây rối loạn chức năng gan. Do đó, việc tự ý dùng thuốc, đặc biệt là kéo dài thời gian điều trị mà không theo dõi y khoa, tiềm ẩn nhiều nguy cơ cho người bệnh.
Nhận định về việc sử dụng Ursodeoxycholic acid trong điều trị gan mật, giảng viên chuyên ngành Dược học – Trường Cao đẳng Dược Sài Gòn cho biết: “Ursodeoxycholic acid là thuốc có giá trị cao trong điều trị nội khoa các bệnh gan mật, nhưng hiệu quả phụ thuộc lớn vào việc dùng đúng chỉ định và theo dõi chặt chẽ. Người bệnh không nên xem đây là thuốc điều trị nhanh, mà cần hiểu rõ đây là liệu pháp lâu dài, đòi hỏi sự phối hợp giữa bác sĩ, dược sĩ và Y sĩ đa khoa để đảm bảo an toàn”.
Ursodeoxycholic acid giữ vai trò quan trọng trong điều trị sỏi mật cholesterol và các bệnh lý gan mật do ứ mật, giúp cải thiện chức năng gan và hạn chế can thiệp phẫu thuật không cần thiết. Tuy nhiên, đây là thuốc kê đơn, cần được sử dụng đúng chỉ định, đúng liều và theo dõi định kỳ các chỉ số gan mật.
Việc nâng cao kiến thức về Dược học, ngành Dược và vai trò của Y sĩ đa khoa trong quản lý điều trị không chỉ giúp người bệnh sử dụng thuốc an toàn hơn mà còn góp phần nâng cao hiệu quả chăm sóc sức khỏe cộng đồng, đúng với định hướng đào tạo của các cơ sở như Cao đẳng Y sĩ đa khoa và Trường Cao đẳng Dược Sài Gòn.
