Vitamin B12 là vi chất thiết yếu tham gia vào quá trình tạo máu, duy trì hoạt động thần kinh và chuyển hóa năng lượng. Dù cơ thể có khả năng dự trữ lâu dài, nhiều nhóm đối tượng như người cao tuổi, người ăn chay hoặc mắc bệnh tiêu hóa vẫn có nguy cơ thiếu hụt, gây ra những rối loạn nghiêm trọng nếu không được phát hiện kịp thời.
Vitamin B12 là gì và vì sao cơ thể không thể thiếu?
Vitamin B12, còn gọi là Cobalamin, là vitamin tan trong nước nhưng có khả năng dự trữ trong gan từ vài tháng đến vài năm. Hoạt chất này đóng vai trò then chốt trong quá trình hình thành tế bào hồng cầu, tổng hợp ADN, RNA và duy trì chức năng của hệ thần kinh trung ương.
Trong Dược học, Cobalamin được xếp vào nhóm vitamin thiết yếu, có mặt trong nhiều chế phẩm bổ sung đường uống và thuốc tiêm. Đây cũng là nội dung kiến thức nền quan trọng đối với sinh viên ngành Dược, Y sĩ đa khoa và Cao đẳng Y sĩ đa khoa, đặc biệt trong chẩn đoán và xử trí thiếu máu do thiếu vitamin.
Nguồn cung vitamin B12 và khả năng hấp thu của cơ thể
Vitamin B12 có nhiều trong các thực phẩm nguồn gốc động vật như thịt đỏ, gan, cá, hải sản, trứng và sữa. Cobalamin cũng được bổ sung vào một số thực phẩm tăng cường và chế phẩm chức năng. Tuy nhiên, việc hấp thu vitamin này phụ thuộc nhiều vào chức năng dạ dày – ruột, đặc biệt là yếu tố nội tại (intrinsic factor) do dạ dày tiết ra.
Vì vậy, người lớn tuổi, người viêm teo niêm mạc dạ dày, người đã cắt dạ dày hoặc mắc các bệnh lý tiêu hóa mạn tính là nhóm có nguy cơ cao thiếu vitamin B12 dù chế độ ăn không quá nghèo nàn.
Công dụng nổi bật của vitamin B12 đối với sức khỏe
Vitamin B12 có vai trò quan trọng trong việc phòng ngừa thiếu máu nguyên hồng cầu khổng lồ – một dạng thiếu máu đặc trưng khi tế bào hồng cầu phát triển bất thường. Khi được bổ sung đầy đủ, Cobalamin giúp cải thiện tình trạng mệt mỏi, suy nhược và nâng cao khả năng vận chuyển oxy của máu.
Không chỉ vậy, vitamin B12 còn góp phần duy trì chức năng thần kinh. Theo Tiến sĩ Y khoa Mai Mạnh Tuấn Trường Đại học Lương Thế Vinh, thiếu hụt kéo dài có thể gây tê bì tay chân, giảm trí nhớ, rối loạn cảm xúc và thậm chí tổn thương thần kinh không hồi phục. Ở người cao tuổi, việc đảm bảo đủ Cobalamin giúp giảm nguy cơ suy giảm nhận thức.
Ngoài ra, vitamin B12 tham gia chuyển hóa năng lượng, hỗ trợ sức khỏe tim mạch thông qua việc làm giảm nồng độ homocysteine trong máu, đồng thời góp phần duy trì làn da, tóc và móng khỏe mạnh.
Thiếu vitamin B12: Hệ lụy không nên xem nhẹ
Thiếu vitamin B12 thường tiến triển âm thầm và dễ bị bỏ qua. Người bệnh có thể xuất hiện các biểu hiện như da xanh xao, chóng mặt, tim đập nhanh, khó thở khi gắng sức. Khi thiếu nặng, tổn thương thần kinh gây tê bì, yếu cơ, giảm thị lực hoặc rối loạn tâm thần có thể xảy ra.
Theo các tài liệu đào tạo Y sĩ đa khoa, việc phát hiện sớm thiếu Cobalamin có ý nghĩa quan trọng, bởi tổn thương thần kinh do thiếu vitamin B12 kéo dài có thể không hồi phục hoàn toàn dù đã điều trị.
Các dạng vitamin B12 thường dùng trong lâm sàng
Trong thực hành ngành Dược, vitamin B12 tồn tại dưới nhiều dạng khác nhau như cyanocobalamin, methylcobalamin, adenosylcobalamin và hydroxocobalamin. Mỗi dạng có đặc điểm dược lý và chỉ định riêng, trong đó cyanocobalamin và hydroxocobalamin thường được sử dụng phổ biến trong điều trị thiếu máu do thiếu vitamin B12.
Việc lựa chọn dạng dùng đường uống hay tiêm phụ thuộc vào nguyên nhân thiếu hụt, mức độ nặng và khả năng hấp thu của người bệnh.
Nhu cầu vitamin B12 và cách bổ sung an toàn
Nhu cầu vitamin B12 ở người trưởng thành trung bình khoảng 2,4 µg/ngày, tăng lên ở phụ nữ mang thai và cho con bú. Đa số người khỏe mạnh có thể đáp ứng đủ nhu cầu thông qua chế độ ăn cân đối. Tuy nhiên, với các đối tượng nguy cơ cao, việc bổ sung bằng thuốc hoặc thực phẩm chức năng là cần thiết.
Người sử dụng cần tuân thủ liều khuyến cáo và không tự ý tăng liều kéo dài, bởi việc thừa vitamin B12 trong thời gian dài cũng có thể gây rối loạn chuyển hóa và một số tác dụng không mong muốn.
Theo giảng viên Trường Cao đẳng Dược Sài Gòn, vitamin B12 tuy là vi chất quen thuộc nhưng không nên sử dụng tùy tiện. Trong thực hành lâm sàng, việc xác định đúng nguyên nhân thiếu vitamin B12 có ý nghĩa quyết định. Sinh viên ngành Dược và Y sĩ đa khoa cần đặc biệt lưu ý các bệnh lý tiêu hóa, tương tác thuốc và nguy cơ che lấp triệu chứng nếu bổ sung không đúng chỉ định.
Vitamin B12 là vi chất thiết yếu, giữ vai trò trung tâm trong tạo máu, bảo vệ hệ thần kinh và duy trì chuyển hóa năng lượng. Thiếu hoặc thừa Cobalamin đều có thể gây ảnh hưởng tiêu cực đến sức khỏe nếu không được kiểm soát đúng cách. Việc bổ sung vitamin B12 cần dựa trên đánh giá y khoa cụ thể, đặc biệt ở các nhóm nguy cơ cao, đồng thời là kiến thức nền tảng quan trọng đối với người học ngành Dược, Y sĩ đa khoa và Cao đẳng Y sĩ đa khoa trong chăm sóc sức khỏe cộng đồng.
